Η κατά πολλούς πολυπόθητη συμφωνία για το ονοματολογικό της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας της Μακεδονίας είναι πλέον γεγονός. Η δυνάμει Βόρεια Μακεδονία είναι ίσως η τελική λύση αυτού του γόρδιου δεσμού μεταξύ των δύο χωρών. Αν και η συμφωνία αυτή είναι δύσπεπτη για το εθνικό φρόνημα και των δύο λαών, το τέλος αυτής της πολύχρονης διαδρομής είναι η αποδοχή του πραγματισμού. Μετά από την 27χρονη διαπραγμάτευση μεταξύ 21 Πρωθυπουργών και 15 προτάσεων ονομάτων για την γείτονα χώρα, η τελική συμφωνία που υπεγράφη στη Μεγάλη Πρέσπα περιλαμβάνει τα εξής:

Στο Άρθρο 1 αναφέρεται το νέο επίσημο όνομα που πρέπει να υιοθετηθεί από πλευράς Σκοπίων, την δυνάμει δηλαδή “Δημοκρατία της Βόρειας Μακεδονίας” ή πιο απλά Βόρεια Μακεδονία. Ως προς την ιθαγένεια η συμφωνία προβλέπει πως οι κάτοικοι της Βόρειας Μακεδονίας θα εγγράφονται ως Μακεδόνες/πολίτες της Δημοκρατίας της Βόρειας Μακεδονίας. Η επίσημη γλώσσα της Βόρειας Μακεδονίας θα είναι η μακεδονική με τη σημείωση πως η μακεδονική αυτή γλώσσα ανήκει στην οικογένεια των νότιων σλαβικών γλωσσών.

Το αγκάθι της συμφωνίας για την ελληνική πλευρά είναι αποδοχή της μακεδονικής ιθαγένειας. Η μακεδονική ιθαγένεια αποτελεί για τον Πρωθυπουργό Ζάεφ το μεγαλύτερο λόγο υποστήριξης της συμφωνίας στο εσωτερικό της χώρας του, ωστόσο για την Ελλάδα το πιο πικρό στοιχείο. Ο κόσμος όλος αναφέρεται σε “Macedonia” και “Macedonians” (μια απλή αναζήτηση του όρου στο Google είναι αρκετή για να το αντιληφθεί κανείς) και η συμφωνία αυτή επικυρώνει την πραγματικότητα που επέφερε η αδιαλλαξία και μη κατάληξη στις διαπραγματεύσεις επί τόσα χρόνια.

Πρέπει να σημειωθεί πως η Ελλάδα σε αυτή τη συμφωνία, όπως και η Βουλγαρία στο Σύμφωνο Φιλίας που υπέγραψε πριν ένα χρόνο, δεν αναγνωρίζουν μέσα στο κείμενο την ύπαρξη μακεδονικής εθνότητας, αλλά της ιθαγένειας, δηλαδή εθνικότητας – υπηκοότητας. Είναι ούτως ή άλλως παράνομο βάσει του Διεθνούς Δικαίου να απαγορεύσει σε κάποιον τον αυτοπροσδιορισμό του και παράλογο να επιβληθεί σε απλούς ανθρώπους να λένε πως δεν είναι κάτι που νιώθουν. Ένα πολύ απλοϊκό παράδειγμα είναι οι αυτοαποκαλούμενοι “πολίτες του κόσμου” που απαρνούνται οποιαδήποτε εθνότητα, αλλά χρειάζονται νομικά κάποιο κατοχυρωμένο έγγραφο που αναφέρει την ιθαγένειά τους. Για αυτό και τα ταξιδιωτικά τους έγγραφα θα αποσαφηνίζουν τη μακεδονική τους αυτή διάσταση ως πολίτες της Βόρειας Μακεδονίας και όχι απλώς Μακεδόνες, όπως συμβαίνει με τα διαβατήριά τους σήμερα.

Υπάρχει μακεδονική γλώσσα;

Η Πηνελόπη Δέλτα στο βιβλίο της “Τα Μυστικά του Βάλτου” αναφέρει πως η οθωμανική περιοχή της Μακεδονίας ήταν ένα κράμα εθνικοτήτων της Βαλκανικής Χερσονήσου. Το μείγμα αυτό Ελλήνων, Βουλγάρων, Σέρβων, Αλβανών και Ρουμάνων μιλούσε την “μακεδονίτικη γλώσσα” κατά την Δέλτα και “εθνική συνείδηση είχαν τη μακεδονίτικη μονάχα”.

Ο εθνικός ήρωας και μακεδονομάχος Παύλος Μελάς σε επιστολή του αναφέρει ότι ο Καπετάν Κώτας “ωμίλησε μακεδονικά και μετέφραζε στα ελληνικά ο Πύρζας” Αργότερα ο ήρωας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και Υπουργός Εξωτερικών με την ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή, Ευάγγελος Αβέρωφ-Τοσίτσας, ανέφερε στο βήμα της ελληνικής Βουλής το 1959 “[…] εις την ελληνικήν Μακεδονίαν δεν ομιλείται η μακεδονική γλώσσα, η οποία ομιλείται εις τα Σκόπια και έχει και γραμματικήν και συντακτικόν, ομιλείται ένα τοπικόν ιδίωμα που δεν έχει καμμίαν σχέσιν με την μακεδονικήν γλώσσαν” και ως απάντηση στην άρνηση αναγνώρισης της μακεδονικής γλώσσας από τον βουλευτή κύριο Γυιόκα, ο κύριος Αβέρωφ μεταξύ άλλων ανέφερε “[…] Κατά ποίαν λογικήν θα ηθέλατε η ελληνική κυβέρνησις να ειπή εις την γιουγκοσλαβικήν, με μίαν γλώσσαν την οποίαν το Σύνταγμα έχει μεταξύ των επισήμων γλωσσών, να ειπή ότι εγώ θέλω να την καταργήσετε; Είναι ωσάν να είπώμεν ότι πρέπει να καταργηθή το Σύνταγμά της”.

Το 1977 στην Αθήνα έλαβε χώρα η Τρίτη Διάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για την Τυποποίηση Γεωγραφικών Ονομάτων, το κείμενο συμπερασμάτων αναφέρει ”Αναγνωρίζοντας περαιτέρω ότι στη Γιουγκοσλαβία η λατινοποίηση του σερβο-κροατικού και μακεδονικού κυριλλικού αλφάβητου έχει από καιρό χρησιμοποιηθεί σε επίσημα γεωγραφικά λεξικά και χάρτες, η διάσκεψη συνιστά πως τα συστήματα που αναφέρονται στο παράρτημα του παρόντος ψηφίσματος πρέπει να υιοθετηθούν ως διεθνή συστήματα για τη λατινοποίηση των σερβο-κροατικών και μακεδονικών γεωγραφικών ονομασιών στη Γιουγκοσλαβία. Την Ελλάδα εκπροσώπησε και υπέγραψε το κείμενο ο τότε Υπουργός Πολιτισμού, Κωνσταντίνος Τρυπάνης, της κυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας του Κωνσταντίνου Καραμανλή.

Ο κυπριακός παραλληλισμός της Μακεδονίας και η αντίληψη του Μακεδόνα σήμερα

Η Κύπρος είναι μια νήσος που γνώρισε σε ολόκληρη τη γνωστή ιστορία της πολλούς κατακτητές και εθνότητες. Σήμερα παρότι εν τοις πραγμάσι η Κύπρος είναι ένα κράτος υπό κατοχή, η Κυπριακή Δημοκρατία είναι ένα κυρίαρχο πολυεθνικό κράτος με κύριες κοινότητές του τους Ελληνοκυπρίους και τους Τουρκοκυπρίους. Έκαστος Έλληνας ή Τούρκος της Κύπρου θεωρείται και αναγνωρίζεται ως Κύπριος.

Αναγνωρίζοντας πως η Μακεδονία ήταν τω όντι μια περιοχή στην οποία υπάρχουν Έλληνες εδώ και 2000 και πλέον χρόνια, οφείλουμε να αναγνωρίσουμε πως στα εδάφη της ζουν Σλάβοι και Βούλγαροι εδώ και 1400 χρόνια. Αν ο τόπος που ζει κανείς είναι κυρίαρχο στοιχείο της ταυτότητάς του πώς μπορεί κάποιος να αρνηθεί τη μακεδονική υπόσταση της ταυτότητας των σλαβικών λαών που ζουν τόσους αιώνες στη Μακεδονία; Η Μακεδονία είναι μια μεγάλη γεωγραφική περιοχή μοιρασμένη μεταξύ της Ελλάδας, της πρώην Γιουγκοσλαβικής Δημοκρατίας και της Βουλγαρίας. Οι Έλληνες Μακεδόνες κουβαλούν την κληρονομιά της ελληνικής ιστορίας της περιοχής, ενώ οι άλλοι Μακεδόνες τη δική τους κληρονομιά και τους αγώνες τους για να γίνουν κράτη. Ο παραπάνω ισχυρισμός δεν είναι επουδενί επιχειρηματολογία για να αποδειχθεί η ύπαρξη μακεδονικής εθνότητας. Είναι απεναντίας προσπάθεια απόδειξης πως η Μακεδονία δεν μπορεί να αποτελεί εθνότητα αλλά σημείο αναφοράς ριζών. Ακριβώς, όπως και η Κύπρος.

Επιπρόσθετα, αν και ο κύριος Αβέρωφ το θεωρούσε παράλογο το 1959 να αλλάξει το Σύνταγμά της μια χώρα μετά από απαίτηση άλλης, στο άρθρο 1 της συμφωνίας των Πρεσπών αναφέρεται η υποχρέωση της Βόρειας Μακεδονίας να τροποποιήσει αμετάκλητα το Σύνταγμά της, ώστε να κατοπτρίζει το νέο επίσημο όνομα ως το τέλος του 2018. Μετά και μόνο το αναθεωρημένο Σύνταγμα, η ελληνική Βουλή θα ψηφίσει για την επικύρωση της συμφωνίας. Με την επιμέρους επικύρωση, η Βόρεια Μακεδονία οφείλει να απαιτήσει από όλους τους οργανισμούς και κράτη να αναγνωρίζεται και να αναφέρεται παντού ως Βόρεια Μακεδονία και όχι ως Δημοκρατίας της Μακεδονίας από τις 140 και πλέον χώρες που την αναγνωρίζουν έτσι. Με τον ίδιο τρόπο ο όρος πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας ή πΓΔΜ θα αποτελεί παρελθόν.

Το πλέον σημαντικό άρθρο αυτής της συμφωνίας για την Ελλάδα είναι το άρθρο 7 περί της αντίληψης του κάθε μέρους ως προς την έννοια της Μακεδονίας. Εξ ελληνικής φύσεως η Μακεδονία είναι “όχι μόνο η περιοχή και ο πληθυσμός της βόρειας περιοχής, αλλά και τα χαρακτηριστικά τους, καθώς και ο Ελληνικός πολιτισμός, η ιστορία, η κουλτούρα και η κληρονομιά αυτής της περιοχής από την αρχαιότητα έως σήμερα”. Έτσι η πλευρά των Σκοπίων αναγνωρίζει για πρώτη φορά εγγράφως τον ελληνικό χαρακτήρα της Αρχαίας Μακεδονίας και παρακάτω στο άρθρο 8 δεσμεύεται να αποσαφηνίσει τον ελληνικό χαρακτήρα των μνημείων που υπάρχουν στη Βόρεια Μακεδονία, όπως αυτό του Μεγάλου Αλεξάνδρου στα Σκόπια, και να αναγράφει την ελληνικότητα τους στα μνημεία αυτά. Στο άρθρο 8, επίσης, η Βόρεια Μακεδονία δεσμεύεται να αφαιρέσει από παντού την απεικόνιση του Ήλιου της Βεργίνας αποδεχόμενη την ελληνικότητα του συμβόλου αυτού και από κοινού με την Ελλάδα δέχεται να αναθεωρηθούν οι ανιστόρητες αναφορές στα σχολικά βιβλία της Βόρειας Μακεδονίας για την ελληνική ιστορία της Μακεδονίας.

O “Έφιππος Πολεμιστής” στην κεντρική πλατεία των Σκοπίων θα αναγράφεται πλέον ως ο Έλληνας Μακεδόνας πολέμαρχος των ελληνιστικών χρόνων Μέγας Αλέξανδρος και θα είναι αφιερωμένος στην φιλία των δύο λαών.

Η συμφωνία αυτή θα αποτελέσει μεταξύ άλλων ιστορικό προηγούμενο στο Διεθνές Δίκαιο, καθώς καμία χώρα δεν είχε ποτέ απαιτήσει τη συνταγματική αλλαγή ονομασίας άλλης χώρας (η σχετική είδηση περί βέτο του Ντε Γκολ για τη μετονομασία της Μεγάλης Βρετανίας αποτελεί ψευδή είδηση). Ας αναλογιστούμε πως, ως Ελλάδα, θα έχουμε δικαίωμα βέτο στις διαπραγματεύσεις της Βόρειας Μακεδονίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση και θα μπορούμε να  παγώνουμε την ενταξιακή πορεία αν κάποια από τις απαιτήσεις της συμφωνίας δεν προχωρούν από τα Σκόπια. Αν σκεφτούμε αυτήν την πλεονεκτική μας θέση σε αυτήν τη συμφωνία, θα αντιληφθούμε πως γινόμαστε η “τρόικα” στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση της Βόρειας Μακεδονίας.

Για την Ελλάδα η συμφωνία αυτή αποτελεί την αποδοχή και σαφή βελτίωση της σημερινής πραγματικότητας. Η γειτονική μας χώρα έχει το όνομα Μακεδονία ως κράτος από το 1944, είτε ως Λαϊκή Δημοκρατία της Μακεδονίας, είτε ως Σοσιαλιστική Δημοκρατία της Μακεδονίας, είτε ως Δημοκρατία της Μακεδονίας είτε ως πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας. Η εθελοτυφλία στην Ελλάδα δεν παύει το γεγονός πως “τα Σκόπια” αναγνωρίζονται από τους πάντες – και την Ελλάδα- ως Μακεδονία είτε αυτή είναι σκέτη είτε πΓΔ. Το μεγαλύτερο σφάλμα από πλευράς Αθήνας ήταν ο στρουθοκαμηλισμός στην αναγνώριση των Σκοπίων από ολάκερη την υφήλιο ως Μακεδονία όλα αυτά τα χρόνια που πέρασαν. Το πακέτο της Βόρειας Μακεδονίας δεν είναι μια εξαιρετική λύση, την διακρίνει όμως από την ελληνική Μακεδονία, ξεκαθαρίζει τις διαφορετικές ιστορικές ταυτότητες της Μακεδονίας και επιτρέπει να αποκαλείται σκέτη Μακεδονία, μόνο η παλαιότερη ιστορικά και πληθυσμιακά εθνότητά της, η ελληνική Μακεδονία. Επίσημα πια η Βόρεια Μακεδονία είναι σλαβική και αλβανική, όμως η Μακεδονία είναι ελληνική.

Το τελευταίο κεφάλαιο του μακεδονικού προβλήματος

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here